Anasayfa / Moda - Yaşam / Güçlendirilmiş Parlamenter Sistem: 6 muhalefet partisinin, 14 Aralık’ta tamamlamayı planladığı çalışma, hangi düzenlemeleri öngörüyor?

Güçlendirilmiş Parlamenter Sistem: 6 muhalefet partisinin, 14 Aralık’ta tamamlamayı planladığı çalışma, hangi düzenlemeleri öngörüyor?

Ayşe Sayın-Ankara

CHP, UYGUN Parti, Gelecek Partisi, DEVA Partisi, Saadet Partisi ve Demokrat Parti temsilcilerinin üzerinde çalıştığı ‘güçlendirilmiş parlamenter sistem’ önerisi 5 ana başlıktan oluşuyor; Yasama, Yürütme ve Yargı alanlarında kapsamlı düzenleme teklifleri içeriyor.

CHP Genel Lider Yardımcısı Muharrem Erkek, UYGUN Parti Genel Lider Yardımcısı Bahadır Fazilet, Gelecek Partisi Genel Lider Yardımcısı Ayhan Sefer Üstün, DEVA Partisi Genel Lider Yardımcısı Mustafa Yeneroğlu, Saadet Partisi Genel Lider Yardımcısı Bülent Kaya ve Demokrat Parti Genel Lider Yardımcısı Bülent Şahinalp’ten oluşan ortak kurul çalışmalarında sona yaklaştı.

Salı günü yapılan toplantıda ‘kamu yönetimi’ alanında yapılacak düzenlemeleri kaleme alan ortak kurul, gelecek hafta toplanmayacak ve son toplantısını 14 Aralık’ta yaparak, ortak metne sonuncu biçimini verecek.

Başkanlara sunulacak

Daha sonra hazırlanan ortak metin, 6 partinin genel liderlerine sunulacak. Ve sonrasında da ortak metin kamuoyuna açıklanacak.

6 partinin başkanının, üzerinde anlaşılan öneriyi ortak bir toplantıyla kamuoyuna açıklaması da gündemde. Lakin bu hususta şimdi kesin karar alınmadığı, bu hususun ilerleyen süreçte önderler ortası yürütülecek görüşmeyle kesinleştirileceği belirtiliyor.

5 başlıktan oluşuyor

BBC Türkçe‘nin ayrıntılarına ulaştığı ‘Güçlendirilmiş Parlamenter Sistem’ önerisi; Giriş, Yasama, Yürütme, Yargı ve Demokratik Sistemin Temel Asılları olmak üzere 5 ana başlıktan oluşuyor.

Giriş kısmında cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine neden karşı çıkıldığı ve eski parlamenter sisteme dönmek yerine neden güçlendirilmiş parlamenter sistemin önerildiği açıklanıyor. Bu kısımda güçlendirilmiş parlamenter sisteme ait temel unsurlara de yer veriliyor.

Komite 14 Aralık’taki toplantısında “siyasi etik” yasası ile düzenleyici şuralarına ait tekliflerini kaleme alacak.

6 partinin, Yasama, Yürütme ve Yargı başlıkları ile ilgili üzerinde uzlaştığı birtakım değerli düzenlemeler ise şöyle:

Yasama: Hükümeti düşüren, yenisini kurma garantisini de verecek

Yapan güvensizlik oyu: Başkanlık sistemine geçilmesi ile kaldırılan, Meclis’in kontrol yollarından olan “gensoru” düzeneği “yapıcı güvensizlik oyu” sağlanması şartı ile geri getirilecek. Buna nazaran, yeni hükümet kurulması garanti altına alınmadan, gensoru ile mevcut hükümet düşürülemeyecek. Bunun için de Meclis üye tam sayısının salt çoğunluğu ile hükümeti düşürme çoğunluğuna sahip olan Meclis üyelerinin, tekrar birebir çoğunlukla yeni hükümet konusunda da uzlaşması zaruriliği aranacak.

Seçim barajı ve hazine yardımı: Meclis’in misyon mühleti mevcut sistemdeki üzere 5 yıl olacak. Hala yüzde 10 olan seçim barajı yüzde 3’e düşürülecek. Siyasi partilerin hazine yardımı almaları için hala gerekli olan yüzde 3 oy oranı da yüzde 1’e indirilecek.

Torba yasa: İktidarın kanunları süratle geçirmek için birbirleriyle ilgisi olmayan maddelerde değişiklik yapmak için kullandığı “torba yasa” sistemine son verilecek.

Kesin Hesap Komisyonu: Meclisin bütçe hakkının güçlendirilmesi için bir kontrol komitesi olarak ‘Kesin Hesap Komisyonu” kurulacak. Meclis ihtisas kurulları güçlendirilecek. Yeni sistemde kaldırılan kelamlı soru düzeneği tekrar getirilecek.

Yürütme: Cumhurbaşkanının veto yetkisine son verilecek

Cumhurbaşkanlığı seçimi: Cumhurbaşkanı bir sefere mahsus 7 yıllığına seçilecek. Şayet cumhurbaşkanı adayı isim, parti üyesi bir kişi ise, seçildiği gün partisinden istifa edecek. Misyonunu tamamlayan cumhurbaşkanı bir daha etkin siyasete giremeyecek.

Sembolik yetki: Cumhurbaşkanı “devletin başı” olarak milletin ve ülkenin bütünlüğünü temsil edecek ve yetkileri sembolik ve hudutlu olacak. Bu çerçevede, cumhurbaşkanın yasama, yürütme ve yargıya ait misyonlarına, yani icrai vazife ve yetkilerine son verilecek. İmzaladığı kararlarla ilgili, başbakan ve ilgili bakanın da imzası kuralını içeren “karşı imza” prensibi getirilecek. Cumhurbaşkanına yalnızca kendi teşkilatı ile ilgili atamalarda, tek başına imza atma yetkisi verilecek ve istisnai nitelikteki, tek başına imza atabileceği süreçler anayasada açıkça düzenlenecek.

Bakanlar Meclis’ten atanacak: Bakanlar, Başbakan tarafından, TBMM üyeleri yahut istisnai durumlarda, milletvekili seçilme yeterliliğine sahip olan şahıslar ortasından atanacak. Cumhurbaşkanının, bakanları “veto” yetkisi olmayacak ve başbakanın önerdiği ismi bakan olarak onaylamak durumunda olacak.

Hükümet kurma vazifesi: Cumhurbaşkanı hükümet kurma misyonunu parlamentoda en çok sandalye sayısına sahip olan siyasi partinin önderine verecek. En fazla sandalyeye sahip siyasi parti, hükümeti kuramadığı taktirde, cumhurbaşkanı hükümet kurma misyonunu sırasıyla ikinci, üçüncü partiye verecek ve siyasi partilerin konulacak müddetler içinde hükümeti kurması için uzlaşma araması sağlanacak. 7 Haziran 2015 seçimlerinde AKP birinci sefer tek başına hükümet kurma çoğunluğunu kaybetmiş, fakat Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, ana muhalefet partisi CHP’ye hükümeti kurma vazifesi vermemiş ve “seçim hükümeti” kurularak 1 Kasım 2015’te seçime gidilmişti.

Yargı: Silahların eşitliği unsuru sağlanacak

HSK ikiye bölünecek: Yargıçlar ve Savcılar Şurası birbirinden ayrılacak. Yargıçlar Konseyi’nden Adalet Bakanı ve Müsteşarı çıkarılacak.

Üye seçimi: Bu şuralarda çoğulculuğu sağlamak için üyelerin yarısı TBMM tarafından nitelikli çoğunlukla, yarısı da Yargıtay, Danıştay, Sayıştay, Barolar Birliği ve 1. Sınıf yargıçların önereceği adaylar ortasından seçilecek. Anayasa Mahkemesi üyeleri de Danıştay, Yargıtay, Sayıştay, Barolar Birliği ve Üniversitelerarası Kurul’un belirleyeceği adaylar ortasından, Meclis tarafından nitelikli çoğunlukla seçilecek.

Getty Images

Barolar: İktidarın geçen yıl Meclis’ten geçirdiği, ‘çoklu baro’ sistemine son verilecek.

YSK’ya yüksek mahkeme statüsü: Yüksek Seçim Şurası, yüksek yargı organı olarak yine yapılandırılacak ve iki daireye bölünecek. Dairenin birisi uygulama ve önüne gelen işlere bakacak, öbür dairenin vazifesi ise itirazları kıymetlendirmek olacak.

Özel yargılama yollarına son verilecek: Özel yargılama adapları ve özel mahkeme uygulamasına son verilecek. Bu çerçevede yetkileri tartışma konusu olan sulh ceza hakimliklerinin yetkileri yine düzenlenecek.

Silahların eşitliği: Yargılamanın her basamağında ve duruşma salonlarının sisteminde “silahların eşitliği” unsuru uygulanacak. Bu çerçevede savunma ile argüman makamı salonda eşit seviyede olacak, savcılar bir üst basamakta oturmayacak.

Terfide AİHM kriteri: Yargıçların terfisinde, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi kararlarına uymaları gözetilecek. Uymayanların siciline olumsuz puan işlenecek.

İptal davaları: Çıkarılan kanunlarla ilgili Anayasa Mahkemesi’ne yapılabilen iptal müracaatlarının kapsamı da genişletilecek. Ana muhalefet partisinin yanı sıra Meclis üye tam sayısının 10’da biri oranına denk gelen sayıda milletvekilinin imzasıyla iptal davası açılabilecek.

Demokratik Sistemin Temel Esasları

Muhalefetin parlamenter sistem çalışmasının sonuncu ve beşinci başlığını ise “Demokratik Sistemin Temel Esasları”na ait teklifler oluşturuyor.

Bu başlık altında; temel hak ve özgürlükler ile kamu idaresine ait yapılması düşünülen yasal değişiklikler yer alıyor.

Üzerinde fikir birliği sağlanan düzenlemeler şöyle:

Basın özgürlüğü: Gazetecilere karşı ceza soruşturmasına münasebet olan mevzuat, Anayasa Mahkemesi ve AİHM içtihadı çerçevesinde tekrar düzenlenecek. TRT ve Anadolu Ajansı, bağımsızlık ve tarafsızlık asıllarına nazaran yine yapılandırılacak.

Basın kartları: Keyfi akreditasyon kararları engellenecek. Basın kartlarının verilmesinde meslek kuruluşlarının belirleyici olması sağlanacak.

Medya sahipliği: Medya sahipliği ve finansmanı şeffaf hale getirilecek. Basında inhisar ve kartel oluşmaması ve medya kuruluşlarının denetlenmesi emeliyle Rekabet Heyeti’ne resen inceleme yetkisi verilecek.

RTÜK: Radyo Televizyon Üst Konseyi üyeleri, alanında uzman şahıslar ve meslek kuruluşlarının temsilcileri ortasından, TBMM tarafından nitelikli çoğunlukla seçilecek. Nitelikli çoğunluğun sağlanamadığı durumlarda üye, kura ile belirlenecek.

Bayana şiddetle çaba: Bayana yönelik şiddetle faal formda çaba edilecek. Bayana şiddetin önlenmesi ismine memleketler arası mukaveleler ve ulusal mevzuat kararları uygulanacak.

Getty Images

Kamu İdaresi: Kayyum uygulamasına son verilecek

Siyasi partiler, son toplantıda ‘kamu yönetimi’ başlığı altında da şu kararlarda uzlaştı:

Lokal idareler: Merkezi yönetimin lokal idareler üzerindeki yetkileri sınırlanacak. Bu çerçevede İçişleri Bakanlığı tarafından belediye liderlerinin vazifeden alınarak kayyum atanması uygulamasına son verilecek. Belediye liderinin kesin karar giymesi yahut yargı kararıyla vazifeden el çektirilmesi halinde yerine belediye meclisinden lider seçilecek.

Yazılı imtihan temel olacak: Kamuya atamalarda liyakat, eşitlik, şeffaflık unsurları gözetilecek. İşe alımlarda mülakat yerine yazılı imtihan temel olacak. Lakin temsil niteliği yüksek olan birtakım kurumlarda mülakat da uygulanabilecek.

Kamu ihaleleri: Kamu İhale Maddesi’nde düzenlemeye gidilecek, kamu ihalelerinin kamuoyuna açık yapılması sağlanacak. Yolsuzlukla çaba için Yolsuzluğa Karşı Devletler Kümesi (GRECO) tavsiye kararlarına ahenk sağlayacak düzenlemeler yaşama geçirilecek.

İlginizi Çekebilir

Bakan Akar: Mayınlar kasıtlı mı bırakıldı diye kuşkularımız var

Ulusal Savunma Bakanı Hulusi Akar,  Boğazlar’da bulunan mayınlara ait olarak, “Mayınlar kasıtlı mı bırakıldı diye kuşkularımız var. Tahminen NATO ...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.