Anasayfa / Moda - Yaşam / Fehmi Koru: Olağanüstülüklere gerek yok, akılcı hakikat kararlarla buhran bilakis döndürülebilir

Fehmi Koru: Olağanüstülüklere gerek yok, akılcı hakikat kararlarla buhran bilakis döndürülebilir

Fehmi Koru*

Olağanüstülüklere gerek yok, akılcı yanlışsız kararlarla buhran bilakis döndürülebilir…

Ülkemizde ekonomik sorun var mı?

Var, hem de nasıl var.

Yaşadığımıza sözlükten bir karşılık aramak gerekirse ‘bir cins bunalım’ diyebiliriz.

Beşerler kendi ulusal paraları yerine yabancı paraları tercih ediyor ya da birikimlerini altın olarak değerlendiriyorlar. Bankalardaki millete ilişkin mevduatın yarıdan fazlası yabancı para cinsinden.

Dolar ve Euro’ya olan çok talep TL’nin pahasının azalmasına yol açıyor.

Yalnızca dün bir günde ulusal paramız dolar karşısında yüzde 4 civarında paha kaybetti. Birkaç aylık bedel kaybı yüzde 40’a ulaşmış bulunuyor.

İktisat biliminde yaşadığımızın ismine ‘devalüasyon’ deniliyor.

Hükümetler devalüasyona ‘bunalım’ devirlerinde başvurmak zorunda kalıyorlar. Bizde paramızın kıymetinin yüksek oranda kaybı hükümet kararıyla ve bir günde gerçekleşmediği için olana ‘devalüasyon’ denilemiyor; meğer şu sırada olan tam manasıyla bu.

Geçmişte birkaç defa devalüasyonlar yaşamış bir ülkeyiz. 24 Ocak kararları (1980) bir devalüasyondu. Bir öteki devalüasyon kararı 1994 yılında alındı. Bir öbür devalüasyon da 2001’de Ulusal Güvenlik Heyeti (MGK) toplantısında periyodun cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer’in başbakan Bülent Ecevit’e anayasa kitapçığını fırlatması ve Ecevit’in bunu kamuoyu ile paylaşması sonrasında yaşandı.

[Ahmet Necdet Sezer o sırada yaşananları yıllar sonra anlatırken probleme bir öbür boyut kazandırdı. Ecevit’e kızgınlığı Anayasa Mahkemesi’nde kapatılma davası görülen -sonradan kapatıldı- Refah Partisi’nin lehine devreye girmesini kendisinden istemesi yüzünden imiş. İki sefer Sezer’den bunu talep etmiş Ecevit. MGK’da o gün bu kızgınlıkla anayasa kitapçığını Ecevit’e fırlatmış Sezer.]

Şahitleri daha çok olacağı için sonuncu ekonomik buhrana biraz yakından bakalım.

Aşağıda okuyacağınız o günle ilgili özeti internet ansiklopedisi Wikipedia’dan aktarıyorum:

“Cumhuriyet tarihinin ekonomik ve siyasi boyutuyla ‘en derin krizlerinden biri’ olarak yorumlanır ve bu istikametiyle ‘Kara Çarşamba’ olarak da bilinir. Birebir gün İstanbul Borsası yüzde 14, sonraki gün yüzde 18 paha kaybetti. Gecelik faizler yüzde 760’a, Hazine borçlanma faizi yüzde 144’e kadar yükseldi. 680.000 lira düzeyinde olan Amerikan doları bir hafta içinde 1.000.000 lirayı geçmişti. Kriz sonunda çok sayıda iş yeri kapandı, işsizlik kayda bedel oranda yükseldi. 2001 yılı sonunda kamunun faiz harcamaları toplam vergi gelirlerinin yüzde 92,3’üne ulaştı.”

Sanıyorum özette ‘faiz’ sözcüğü dikkatleri çekmiştir.

Bütün devalüasyonlarda ya sebep ya da sonuç olarak varlığı hissedilen ögelerden biridir ‘faiz’…

Hiçbir devalüasyonun öncesi ve sonrasında hükümetler anayasada o vakit da yer alan ‘olağanüstü hal’ ile ilgili maddeyi hatırlamamış, sorunu çözmek için iktisat biliminin bilinen formüllerine başvurmakla yetinilmiştir.

Örnek olsun diye özetini aktardığım sonuncusunda, iktidar, sorunun tahlilinde yardımcı olması için, yurtdışında memleketler arası memur olarak Dünya Bankası’nda vazifeli Kemal Derviş’i iktisadın başına bakan olarak getirmişti.

İktisatta çalkantılar yaşansa bile meselelerin buhrana dönüşmesine uzun yıllar boyunca müsaade vermeyen ‘dalgalı kur sistemi’ bugünlere o devrin armağanıdır.  

O periyotta alınan kararlar sonrasında enflasyonun (hayat pahalılığı) denetim altında tutulabilmesi mümkün oldu. Dalgalı kur evvelce yaşanan cinsten fahiş faizlere de müsaade vermedi.

Korona günlerinin zorlamasıyla bütün dünyada başgösteren ve kendisini tedarik zincirinin kırılması ve yükselen enflasyon olarak aşikâr eden ekonomik bozulmadan ülkemizin nasibine de benzeri kahırlar düştü. Tam bu sırada enflasyon yükselirken faizi sıfırlama kederine düşülmesi, sorunu şimdilerde tahammül edilemez boyutlara taşıyıverdi.

Faiz takıntısı ile birbiri arkasına yanlış kararlar alınmasaydı, Türkiye de, ekonomik alandaki bozulmayı, şimdilerde bütün gelişmiş ekonomilerde karşılaşıldığı çeşitten sonlu biçimde, enflasyonun bir modül yükselmesi olarak yaşayabilecekti.

Yanlış kararlar, maalesef, hem TL’nin yabancı paralar ve altın karşısında kıymetini düşürdü, hem de TL-dolar istikrarını müdafaa maksatlı teşebbüsler yüzünden hazinenin döviz rezervlerini eksiye geçirdi.

Merkez Bankası Para Piyasaları Kurulu’nun yarın yapacağı toplantıdan tekrar faizi indirme kararı çıkması bekleniyor.

Daha evvel alınan birebir çeşitten kararlar sonrasında TL paha kaybetmiş, iktisatta ‘bunalım’ imajı kendini belirli etmişti..

Bu ortada olan da, TL’yi yabancı paralar karşısında müdafaa emelli kullanılan 128 milyar dolarlık rezerve olmuştu.

Para Piyasaları Heyeti toplantısı öncesinde de dört farklı vakitte 5 milyar dolar birebir hedefle bozduruldu ve tekrar birebir sonuçla karşılaşıldı: Yabancı paralar ve altın TL karşısında biraz daha paha kazandı.

Emsal bir kararın yarın alınması bu kez da tıpkı sonucu doğurabilir.

Evvelki devalüasyonlarda hiç konuşulmayan ‘olağanüstü hal’ (OHAL) konusunun şimdilerde tedavüle sokulması büyük bir talihsizlik. Anayasada özel bir hususa sahip (m. 119) OHAL için sayılan münasebetler ortasında ‘ekonomik bunalım’ da bulunuyor. Yasasında ise, OHAL ilanı ile birlikte inanılmaz -bunu ‘radikal’ olarak da okuyabiliriz- pek çok yola başvurabilme imkanı sunuluyor.

Bu türlü bir yola başvurulması elbette mümkün, fakat ekonomik istikrarları bütünüyle yerle bir edebilecek formüllerin tercih edilmesi için aklın devre dışı kalması gerekiyor.

Istıraplar işte o vakit içinden çıkılması harika sıkıntı bir krize dönüşebilir.

Geçmişte alınan bir dizi yanlış kararla bugünün insanları ekonomik problemlerle baş başa kaldı; artık alınacak gibisi bir yahut birden fazla yanlış karar ise bundan sonraki jenerasyonların de geleceğini karartmaktan öbür bir işe yaramayacaktır.

Artık olağanüstülüklerden değil bilimden medet umma vakti geldi.

[Berat Albayrak’ın bakanlıktan ayrılması akabinde onun vazifesine Lütfü Elvan’ın getirilmesi, Merkez Bankası’na faiz baskısını sürdüren Murat Uysal yerine Naci Ağbal’ın lider olarak atanmasıyla pahası daima yükselen doların birinci Para Piyasaları Konseyi kararı sonrasında sert düşüş gösterdiği biliniyor. Albayrak ayrıldığı gün 8.51 TL’den süreç gören dolar, karar sonrasında 7.28 TL’ye düşmüştü.]

*Bu yazı fehmikoru.com adresinden alınmıştır.

 

İlginizi Çekebilir

Bakan Akar: Mayınlar kasıtlı mı bırakıldı diye kuşkularımız var

Ulusal Savunma Bakanı Hulusi Akar,  Boğazlar’da bulunan mayınlara ait olarak, “Mayınlar kasıtlı mı bırakıldı diye kuşkularımız var. Tahminen NATO ...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.