Anasayfa / Kültür - Sanat / Hasan Göğüş’ten, değişik tanıklıklarla diplomasi anıları: İki diyet birden yapıyorum, tek diyetle doymuyorum!

Hasan Göğüş’ten, değişik tanıklıklarla diplomasi anıları: İki diyet birden yapıyorum, tek diyetle doymuyorum!

T24 Kültür Sanat

En kıdemli büyükelçi” olarak 2018’de Dışişleri Bakanlığı’ndan emekli olan Hasan Göğüş, yaklaşık 42 yıllık diplomasi anılarını bir kitapta topladı. “Sıkıntı Başkentlerde Diplomasi” ismiyle Doğan Kitap yayınları ortasında çıkan kitapta, Göğüş, yarım yüz yıla yaklaşan diplomasi tecrübesini, Türkiye ve dünyadan farklı tanıklıklar eşliğinde paylaşıyor.

Hala T24’te köşe yazan emekli büyükelçi Hasan Göğüş’ün anıları için Doğan Kitap’ın hazırladığı tanıtım metninde “Diplomaside kritik işlerin üstesinden gelmek ustalık gerektirir. Hele ki bir diplomat bu mesleği şiddetli başkentlerde yürütüyorsa… 2002’de Hindistan’a büyükelçi olarak atanan, ülkemizi Yunanistan, Avusturya ve Portekiz’de temsil eden Hasan Göğüş, diplomatlık anılarını okurla paylaşıyor” deniyor.

İlber Ortaylı: Takdir ve hürmet ettiğim bir devletlu

Kitabın ‘Sunuş’unu, emekli büyükelçi Hasan Göğüş’ün Mülkiye’den (Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi) hocası olan Prof. Dr. İlber Ortaylı yazdı. Ortaylı’nın, kitabın başındaki yazısından kimi satırlar şöyle:

Öteki kollara nazaran diplomatlarımız anılarını daha çok yazıyorlar fakat birçoklarının anılarını kaleme almadığı da bir gerçektir. Basımdan önce provalarını elime aldığım önümdeki değerli hatırat bir bakanlığın anotomisini ve diplomatın vazife yolunun koridorlarını çiziyor. Delhi, Atina, Viyana üzere değerli merkezlerde, Lizbon’da ve nihayet Dışişleri Bakanlığı Müsteşar Yardımcılığı makamında misyon yapan bir diplomatın Mülkiye’deki mezuniyetinden emekliliğine kadarki hayatını çok daima ve okunabilir biçimde muvaffakiyetle çiziyor. Talebem ve çok takdir ve hürmet ettiğim bir devletlu olarak Hasan Göğüş’ün hatıratını zevkle ve öğrenerek okudum ve her yetişen diplomat adayının okumasını tavsiye ederim. Burada bilhassa Yunanistan’la ilgilerimizin sakin geçtiği devir olan Atina Büyükelçiliği’nin ancak asıl değerlisi Viyana yıllarının okunmasını tavsiye ediyorum. Bu hatıratta Dışişleri Bakanlığı’nın en sakin tabiatlı, hadise çıkarmadan vazifesini yerine getirmeye çalışan mensubunun bazen sıkıntılı günlere girdiğini ve hareket şeklini göreceksiniz. Türk diplomatının işi zordur lakin eski bir devletin memurudur ve kendi çözülmezse onu çıkmaza sokmak mümkün değildir.

“Tesadüfi diplomat”

Hasan Göğüş, kitabının girişinde şahsî serüvenini anlatırken, büyükelçi anılarını toplayan kitaplara da değiniyor:

Birçok meslektaşımın bilakis Mülkiye’nin üçüncü sınıfında memleketler arası bağlantılar kısmına ayrılana kadar aklımda hariciyeci olmak yoktu. Dışişleri koridorlarında sayıları gitgide azalsa da birebir soyadı taşıyanlara sık rastlanır. Birtakım etraflarda hariciyecilerin ‘monşer’ diye yaftalanmasında bilinçaltındaki nedenlerden biri tahminen de budur. Fakat geniş bir aile olan Göğüş’lerden çıkan birinci diplomat ben oldum. Üstat Yakup Kadri Karaosmanoğlu 1934’te Tirana’da başlayıp 1954’te Bern’de noktaladığı büyükelçilik yıllarına ilişkin anılarını ‘Zoraki Diplomat’ isimli kitabında toplamıştı. Eski müsteşarlarımızdan Ali Tuygan ise 2012’de yayımlanan kitabını herhalde mesleğini severek ve isteyerek yaptığını vurgulamak için ‘Gönüllü Diplomat’ olarak isimlendirmişti. Yeniden meslek büyüklerimizden Zeki Kuneralp’in kitabına mütevazılığından dolayı ‘Sadece Diplomat’ ismini verdiğini kestirim ediyorum. Bu seriyi devam ettirmek gerekirse Dışişleri’ne büyük bir tutkuyla girmediğimi göstermek için benim de bu kitaba bir orta ‘Tesadüfi Diplomat’ ismini vermek aklımdan geçti.”

 

Kitaptan tadımlık kısımlar

İnsan Sabrı Çatlatangil

Dairelerdeki vazifelerimize başlamadan evvel Mehmet Baydur toplantı salonunda vaktin Dışişleri Bakanı İhsan Sabri Çağlayangil bize hitap ederek kimi tavsiyelerde bulundu. Bunlar ortasında ‘Göreve talip olunmaz, misyon tevdi olunur’ kelamını hiç unutmuyorum. Torpilin önüne geçmek üzere güzel niyetle lisana getirilen bu tavsiyeye pek de riayet edilmediğine ileriki yıllarda sıkça şahit oldum. Birinci bakanım İhasan Sabri Çağlayangil’e kimi muhaliflerince ‘İnsan Sabrı Çatlatangil’ diye isim takılmış olsa da ismi geçen her vakit devletin prestijine değer veren, bakanlığın geleneklerini bilen ve hürmet gösteren bir siyasetçi olarak hatırlanır. Bakanlığı devrinde bir şube müdürü 1977 seçimlerinde ana muhalefet partisinden aday olup kazanamadığında bakanlığa geri dönünce kendisine haber gönderip kaygı etmeden vazifesine devam etmesinin teminatını verdiği söylenir.”

Dışişleri’ndeki albay

12 Eylül ertesinde bütün bakanlıklarda sıkıyönetim komutanlıklarını temsilen irtibat subayı olarak birer albay görevlendirilmişti. Dışişleri Bakanlığı’na atanan albay, dış siyasete pek karışma ihtimali bulunmadığından bakanlık yemekhanesinin uygunlaştırılması, bakanlığa giriş ve çıkışların daha inançlı hale getirilmesi üzere idari düzenlemelere yük vermişti. 12 Eylül periyodunun birinci aylarında genel sekreter olarak vazife yapan İlter Türkmen’den Cenevre’deyken, albayın bir gün kendisine imzalatmak üzere kılık kıyafet genelgesi getirdiğini, kendisinin de biz diplomatların merkez maaşları her ne kadar düşük olsa da herkesin takacak şık bir kravat sahibi olduğunu vurgulayarak genelgeyi kibarca geri çevirdiğini dinlemiştim.

“Kıbrıs’taki işgal kuvvetlerine karşı olumlu oy”

Bakanlığımızın bilinen sefiri kebirleri ortasında tahminen Osman Olcay’la birlikte maiyetinde çalışmadığım birkaç büyükelçiden biri olan Coşkun Kırca’nın kıvrak zekâsını anlata anlata bitiremezler. New York’ta Kıbrıs’la ilgili bir toplantıda Kıbrıs’taki işgal kuvvetlerinin geri çekilmesini öngören bir karara talimat filan istemeden olumlu oy kullanmış. Hayretler içerisinde kalarak sual edenlere de, ‘Türk kuvvetleri adada memleketler arası hukuka uygun bir biçimde bulunuyor, üstümüze almaya gerek yok’ diye oyunu izah etmiş.

Semra Özal’ın terzisi kraliyet yemeğinde

“(Londra’da) Mükemmel Süleyman standının açılışı Galler Prensesi Diana ile Başbakan Turgut Özal’ın eşi Semra Özal tarafından yapıldı. Bizim basın, merasimde yaptığı konuşmada Kanuni’nin İngilizcesini ‘law maker’ yerine aşk yapan manasına gelen ‘love maker’ formunda söylem ettiği gerekçesiyle Prenses Diana’nın kahkahalarla güldüğünü sav ederek Semra Özal’a hayli yüklendiler. Aslında Semra Özal büyük bir uygar cüret göstererek konuşmasını pek hakim olmadığı İngilizce lisanında yapmıştı. Ufak tefek yanlışlar dışında sav edildiği üzere önemli bir falsosu olmamıştı. Esasen fıkırdamaya pek meyilli Prenses Diana, kendisinden sonra kelam verilen Semra Özal’ın, mikrofon uzunluğuna nazaran kısaltılırken tebessüm etmişti. Gazeteciler muhtemelen bu pozu yakalayıp kendilerince bir mizansen yaratmış olabilir. Semra Özal ziyareti sırasındaki aslı sorunu beraberinde getirdiği özel terzisini akşam yemeğinde kraliyet ailesinin de yer aldığı baş masaya oturtmak istemesinde yaşadık. Bu probleme da şahsî terzisini saray protokolüne ‘özel sekreteri’ olarak takdim ederek tahlil bulduk.

“Türkiye tanındıkça AB’ye girme bahtı azalır!”

1980’li yıllarda Türkiye’yi daha uygun tanıtarak AB’ye giriş sürecimizi hızlandırmak gayesiyle kimi büyük AB başşehirlerinde PR şirketlerinin hizmetlerinden yararlanılırdı. Bu çerçevede İngiltere’de de dünya çapında ünlü Saatchi&Saatchi şirketiyle anlaşılmıştı. Osman Olcay bunu duyunca, her zamanki nüktedanlığıyla ‘Türkiye’yi tanıtmakla büyük bir kusur yaptığımızı, tanıtıldıkça Türkiye’nin AB’ye girme bahtının azalacağını’ söylemişti. Ortadan 30 yıl geçmesine karşın AB ile bağlantılarımızda bir arpa uzunluğu yol alamamış olmamız sanki Osman Olcay’ı haklı mı çıkarmıştı?

Hindistan’da ansızın artan Türk vefatları

Hindistan’da yerleşik Türk vatandaşlarının sayısı, büyükelçiliğimiz işçisi hariç tutulursa bir elin parmakları kadar azdı. Bir orta cenaze nakli için süreç yaptırmak üzere konsolosluk şubemize yapılan müracaatlarda kayda kıymet bir artış yaşanmaya başlayınca meraklandım. İbraz edilen mevt raporlarının birebir klinikten alınmış ve tıpkı hekim tarafından imzalanmış olması, vefat nedeni olarak da daima kalp krizi gösterilmesi bu işin içinde bir iş olduğuna ait kuşkularımı artırıyordu.

Bir defasında cenaze sahibini odama çağırıp biraz üstüne gidince, müteveffanın böbrek nakli için Hindistan’a geldiğini itiraf etti. Kelamı geçenin organ nakli şebekesinin Türkiye temaslarına ait bilgileri Ankara’ya rapor ettim. Evvel bir ses çıkmadı. Ben Türkiye’ye döndükten iki sene sonra Ocak 2008’de Türk basınında Hindistan’da böbrek nakli yapan bir şebekenin çökertildiğine, Yeni Delhi yakınlarındaki Gurgaon ilçesinde Amit Kumar isimli bir tabibin sahip olduğu özel bir klinikte son 10 yılda 600’e yakın böbrek nakli gerçekleştirildiğine, yoksul Hintlilerden 1000 dolara satın alınan böbreklerin yabancı ülkelerden gelen hastalara 25 bin dolar karşılığında yapılan ameliyatlarla nakledildiğine ait haberleri görünce hiç şaşırmadım. Klinik ve tabibin ismi, kaybettiğimiz Türk hastalar için düzenlenen mevt raporundakilerle birebirdi.

27 Nisan e-muhtırasını ilham verici bulan devlet lideri

(Türkiye’nin BM Güvenlik Konseyi’ne üye olmasına ait adaylık) kampanyası boyunca özel temsilci olarak görevlendirilen 10 büyükelçi öncelikli olarak yerleşik büyükelçiliklerimizin bulunmadığı Afrika, Karayipler ve Latin Amerika ile Asya-Pasifik bölgelerinde toplam 67 ülkeyi ziyaret ettiler. Özel temsilci büyükelçilerden Ankara’ya enteresan anılarla dönenler de oluyordu. Fiji’ye giden büyükelçimiz Nezihi Özkaya dönüşünde anılan tarihte askeri rejimle yönetilen ülkenin devlet liderinin görüşme sırasında Türkiye’deki 27 Nisan 2007 tarihli e-muhtırasını çok değişik bulduğunu sözle ileride, kendisinin de darbe yapmadan bu yola başvurabilmesi için ek bilgi talep ettiğini söylediğinde çok gülmüştük.

Pangalos: Tek diyetle doymuyorum!

Papanreu hükümetinde başbakanlığa getirilen Theodoros Pangalos (…) bir gece beni parlamentodaki çalışma odasında kabul etti. Görüşmemiz 15-20 dakika geç başladı. Odaya girdiğimde beni gömlekle ayakta karşıladı. Şişmanlıktan ceketine sığamaz hale gelmişti. Tıpkı vakitte ince bir mizah anlayışına sahip olan Pangalos, bir seferinde Cumhurbaşkanı Papulyas kendisine ne vakit diyete başlayacağını sorduğunda, bir değil iki diyet birden yaptığını, zira bir diyetle doymadığını söylemiş…

Eski Yunanistan Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Theodoros Pangalos

Hasan Göğüş kimdir?

Gaziantep’te 1953 yılında doğan Hasan Göğüş, 1976’da Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Memleketler arası Münasebetler Bölümü’nden mezun oldu. Diplomatik mesleğine 28 Nisan 1977’de başladı. Yurtdışında sırasıyla Yeni Delhi Büyükelçiliği’nde ikinci kâtip, BM Cenevre Ofisi nezdinde Türkiye Daimi Temsilciliği’nde başkâtip, Londra Büyükelçiliği’nde müsteşar, AGİT’te Daimi Temsilci Yardımcısı olarak çalıştı. Merkezde, Müşterek Güvenlik İşleri, Savunma Muahedeleri ve Uygulama dairelerinde ikinci kâtiplik, müsteşar özel kalem müdürlüğü, Bağımsız Devletler Topluluğu Genel Müdürlüğü’nde Orta Asya Daire Başkanlığı, AGİT Silahların Denetimi ve Silahsızlanma Genel Müdür Yardımcılığı, Çok Taraflı Siyasi İşler Genel Müdürlüğü ve Avrupa Birliği ve Avrupa ülkeleriyle ikili bağlantılardan sorumlu Müsteşar Yardımcılığı misyonlarında bulundu. Büyükelçi olarak Türkiye’yi sırasıyla Yeni Delhi, Atina, Viyana ve Lizbon’da temsil eden ve 23 Ekim 2018’de Dışişleri Bakanlığı’ndan emekliye ayrılan Hasan Göğüş, T24’te dış siyaset konusunda yazılar yazıyor.

Künye

Muharrir: Hasan Göğüş

Kitap: Sıkıntı Başkentlerde Diplomasi

Yayınevi: Doğan Kitap

Editör: Necla Feroğlu

Kapak tasarımı: Taylan Polat

Sayfa adedi: 222

 

 

 

 

 

İlginizi Çekebilir

Füsun Onur’un “Evvel vakit içinde…” başlıklı standı Venedik Bienali’nde

Venedik Bienali Türkiye Pavyonu, aktüel ve kavramsal sanatın öncülerinden Füsun Onur’un “Evvel vakit içinde…” başlıklı yeni standına yer veriyor ...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.