Anasayfa / Gündem / Türkiye’de iktisadi istikrarlar neden bozuluyor, faiz indirimleri sürerse ne olur?

Türkiye’de iktisadi istikrarlar neden bozuluyor, faiz indirimleri sürerse ne olur?

İktisat sözü Osmanlıca’da “istikrarlı olmak, çoka gitmemek” kökeninden geliyor. Bu temel üzerine inşa edilen iktisat bilimi ise toplumdaki kıt kaynakların en faal halde kullanılacağı sağlıklı istikrarlara ulaşmanın rehberliğini yapıyor.

İçinde bulunduğumuz durum, denenmiş ve aktifliği ispatlanmış iktisat siyasetlerinden uzaklaşmaktan kaynaklanan bir panik durumu. İktisat, çizdiği çerçeve takip edilirse nasıl sonuçlar doğuracağını, test edilen hipotezlerle bizlere sunuyor. Bizler de bu denenmiş ölçülmüş teoriler ışığında kıymetlendirme yapıyoruz. Şu anda ise o iktisadi çerçeveden ayrılma durumunda yaşanacak ‘dengesizlik ve aşırılıkları’ deneyim ediyoruz.

İktisadi istikrarlar neden bozuluyor?

Şu anda döviz piyasasında yaşanan kriz, klâsik iktisat siyasetlerini zorlayan bir niyet yapısının ısrarla uygulanmaya çalışılması sonucunda oluşan paniğin ve öngörü eksikliğinin bir tezahürü.

Yaşanan panik bir yandan döviz talebini artırarak, başka yandan da yabancı sermaye girişini sınırlayarak döviz fiyatını artırıyor. İçeride uygulanan siyasetlere olan güvensizliğe bir de ABD Merkez Bankası Fed’in giderek para musluklarını kısması eklenince arz tesiri besleniyor. Zira emsallerimiz faiz artırıp Fed kararlarına karşı sermaye çıkışını sınırlamaya çalışırken biz faiz düşürerek TL varlıkların yabancı yatırımcı gözündeki cazibesini daha da fazla azaltmış oluyoruz.

Güvensizliğin nedeni ne?

Temel iktisadi prensipler, enflasyon beklentilerinin artması durumunda, fiyat istikrarından sorumlu olan Merkez Bankası’nın siyaset faizini artırması gerektiğini söyler. Zira siyaset faizinin artması borçlanma maliyetini artırır. Daha az borç, daha az harcama ve daha az talep manasına geldiğinden fiyatlar üzerindeki artış baskısı azalır.

Ek olarak, ithal orta malına dayalı bir üretim yapınız varsa, faiz artışı TL’yi kıymetlendirerek kur üzerinden gelen enflasyonist baskıları azaltır. Tüm dünya merkez bankalarınca benimsenmiş olan uygulama budur. Kredibilitesi olan bir merkez bankası daha az faiz artışı ile de enflasyonu denetim edebilir. Fakat günün sonunda faiz artırmadan ve gerekli sabrı göstermeden enflasyonu düşürmüş bir merkez bankası yoktur.

Durum bu türlü iken TCMB Eylül ayından beri enflasyonu düşürmek için faizlerin de düşürülmesi gerektiğini ve bu halde cari fazlaya geçerek enflasyonist baskıları bertaraf edeceğini savunan, iktisadi anlayışa zıt bir modeli uygulamaya çalışıyor. Cari açığın makul düzeylere inmesine kimsenin itiraz olmaz. Lakin bunun yolu para siyaseti değildir. Ortaya konulan bu yeni modelin iktisat yazınında karşılığı yoktur.

Son 10 yıllık periyoda baktığımızda hükümetin enflasyon kıymetine düşük faiz tercihinin farklı ekonomik modellerle uygulamaya konulmaya çalışıldığını fakat bu modellerin hiçbirinin uzun ömürlü olmadığını, bir noktada patlayınca terk edilerek yeni bir model arandığını gözlemliyoruz. İddiam bu modelin de iktisat yazınında karşılığı olmayan öbür modeller üzere bir kenara bırakılacağıdır. O nedenle ‘Model neden çalışmaz?’ sorusundan çok tesirleri ne olur sorusuna odaklanmak daha manalı olabilir.

Faiz indiriminin sonuçları ne olur?

Faiz indirimlerinin devamı durumuna TL’deki kıymet kaybının da devam etmesi, enflasyonun orta vadede yüzde 30’lar düzeylerini zorlaması kaçınılmaz olur. Enflasyona sebep olan düşük faiz siyaseti terk edilmeyip enflasyona karşı süratle eriyen fiyatlarda yüklü artırımlara gidilmesi yalnızca daha yüksek enflasyon olarak geri döner. Bu noktada sorulacak soru TL’deki bedel kaybının hangi süratte devam edeceği ve iktisadın buna ne kadar dayanabileceği sorusudur.

Kurdaki kıymet kaybını artık neredeyse günlük artırımlarla hissedilir hale geldi. Üreticiler, değil bir ay, bir hafta sonra kurun geleceği seviyeyi bilemediklerinden fiyatlama yapamıyorlar. Bu durum bir yandan üretimi yavaşlatırken bir yandan da mevcut üretimin piyasaya sürülmesini zorlaştırıyor. Giderek ders kitaplarında “hiperenflasyon” ortamında betimlenen ağır tabloya yanlışsız yaklaşıyoruz.

Uygulanan siyasetlerin sonucunda karşı karşıya kaldığımız yüksek enflasyon, toplumun tüm kesitlerinde derin yaralar açıyor. Sabit gelir kümeleri gerçek fiyatların günden güne azalması karşısında ayakta kalabilmek için çaba verirken emekliler yıllarca biriktirdikleri hudutlu birikimlerinin enflasyon karşısında erimesini çaresizlikle izliyorlar. En büyük hazinemiz olan beşeri sermaye, maaşlarda oluşan uçurum ve alım gücündeki ani düşüş nedeni ile süratle yurtdışına kaçıyor.

İktisatçılar açısından ise tüm bu sıkıntılara ek olarak yanılgılı siyasetlerde ısrar edilmesinin öngörülebilir bedellerini gözlemlemek ve bilgi birikimimizi siyaset yapıcılarla paylaşamamanın getirdiği derin bir hüzün duygusu hakim.

Hükümet hangi yollara başvurabilir?

Düşük faize dayalı yeni iktisat modelini uygulamaktan vazgeçmek istemeyen hükümet, birinci olarak yerlilerin döviz talebini hafif sermaye denetimleri ile sınırlamaya çalışabilir. Döviz alımına gelebilecek günlük sınırlamalar, banka kredilerinin döviz alımında kullanılmasının engellenmesi, vergi artışları üzere. Bu tarafta gelecek adımların sinyalleri verilmeye başlandı.

Faiz indirimlerine orta ya da son verilmesi durumunda bu cins hafif sermaye denetimleri tahminen kurda yeni atakların önüne geçebilir. Lakin bu tedbirler hâlihazırda altında ezildiğimiz yoksulluğun ve ekonomik yavaşlamanın ilacı olmaz. Zira sermaye denetimleri güzelleştirici bir siyaset olmayıp yalnızca mevcut uygulamanın yan tesirlerini gidermeyi ve vakit kazanmayı hedefler.

Faiz indirimlerine devam edilmesi durumunda kur ve enflasyonda dalga uzunluğu da artacağı için hafif sermaye denetimleri etkisiz kalabilir. Bu durumda sert sermaye denetimleri dediğimiz daha radikal tedbirlerle döviz talebi sınırlanmaya çalışılabilir.

Bu çeşit uygulamaları deneyen ülke örneklerinde döviz mevduatın yurtdışına çıkarılmasına gelecek sınırlamalar, bankadan günlük döviz çekme limitleri ya da kurun pahasının sabitlenerek döviz mevduatın yerli para olarak geri ödenmesi üzere tedbirler görüyoruz.

Lakin çabucak hatırlatmak gerekir ki bu sert tedbirler önemli yan tesirler barındırmaktadır. Türkiye üzere dış borcu GSYH’nin yüzde 60’ına dayanmış bir ülkede bu çeşit sert tedbirler kıymetli bir ödemeler istikrarı krizi yaratabileceği üzere toplumda genel bir tedirginliği tetikleyerek bankacılık krizine de sebep olma riski taşımaktadır.

Kurdaki kıymet kaybının bu süratle devam etmesi durumunda en makus senaryo iktisadın giderek yavaşlayan çarklarının durma noktasına gelmesi olacaktır. Bu durumda son deva olarak klâsik siyasetlere dönüş yapılarak yüklü bir faiz artırımına gidilir. Bu siyaset TL talebini artırıp döviz talebini azaltarak kuru ve hasebiyle finansal krizi denetim altına almaya çalışır.

Yüklü bir faiz artışı muhtemelen önemli bir resesyonu da beraberinde getirecek, lakin karşılığında durma noktasına gelen çarklar tekrar işler hale getirilmeye çalışılacaktır. Bana kaçınılmaz gelen bu son senaryonun tesirli olup olmayacağı, o noktaya gelene kadar iktisatta oluşacak hasarın büyüklüğüne bağlı olacaktır.

Dileğim ve bir iktisatçı olarak görüşüm uygulanan bu siyasetten ekonomimizde daha fazla hasar yaratmadan vazgeçilmesi, süratle uzaklaşmakta olduğumuz “iktisat” kavramına geri dönülerek sağlıklı bir istikrara ulaşılmasıdır.

İlginizi Çekebilir

Ziyan eden Et ve Süt Kurumu’nun 6 idare heyeti üyesinden 3’ü çift maaş alıyor

Et ve Süt Kurumu (ESK), üç yıldır ziyan ediyor. Kurumun 6 idare şurası üyesinden 3’ü çift maaş, eski Tarım ve Orman Bakanı Bekir Pakdemirli'nin ...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.