Anasayfa / Gündem / Rus iktisadı ne kadar dışa bağımlı, yaptırımlar Rusya’yı nasıl etkileyebilir?

Rus iktisadı ne kadar dışa bağımlı, yaptırımlar Rusya’yı nasıl etkileyebilir?

Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin akabinde Moskova’ya yönelik ekonomik yaptırımlar artmaya devam ediyor. Pekala Rus iktisadı dışarıya ne kadar bağımlı? Yaptırımlar Rusya’yı nasıl etkileyebilir? Bilgileri ve uzman yorumlarını inceledik.

2019 datalarına nazaran Rusya’nın en büyük ihraç kalemi petrol, doğalgaz ve bunlardan elde edilen eserler.

407 milyar dolarlık ihracatın yüzde 59’undan fazlasını petrol eserleri oluştururken, mineraller ve pahalı metaller de başka büyük kategorilerden.

Rusya’nın 2019’daki ihracatının yüzde 38’i Avrupa ülkelerineydi.

Rusya’nın güç ihracatı şimdilik yaptırım kapsamına alınmadı ve savaş nedeniyle artan petrol fiyatları, Rusya’nın gelirinin de artmasına yol açtı.

Lakin Rusya için olumlu gözüken bu tablo uzun sürmeyebilir.

Rus gazı ve petrolünün en büyük müşterilerinden olan Avrupa Birliği’nin güç güvenliği nedeniyle farklı kaynaklara yönelme eğilimi, önümüzdeki yıllarda Rusya’nın ihraç pazarını daraltabilir.

Milletlerarası Güç Ajansı’nın (IEA) 3 Mart’ta yayınladığı çalışmaya nazaran, Avrupa Birliği’nin bir yıl içinde atacağı 10 adımla Rusya’dan ithal ettiği gazı yüzde 30 azaltması mümkün.

IEA Yöneticisi Fatih Birol “Kimse artık hayal görmüyor. Rusya’nın doğal gaz kaynaklarını ekonomik ve politik bir silah olarak kullanması, Avrupa’nın önümüzdeki kış Rus gaz arzında belirsizlikle karşılaşmaması için bu yıl süratle harekete geçmesi gerektiğini gösteriyor” diyor ve ekliyor:

“Bu plan bir yandan Rus gazına bağımlılığı azaltırken öteki yandan da pak güce inançlı ve ucuz bir geçiş sağlar.”

Bu adımların bir kısmı ve sağlayacağı öngörülen gaz tasarrufu şöyle:

  • Rusya ile yeni gaz alım kontratı imzalamamak
  • Doğal gazı mümkün olduğunca öteki ülkelerden almak: 30 milyar metreküp
  • Yeni rüzgar ve güneş gücü projelerine sürat vermek: 6 milyar metreküp
  • Mevcut nükleer ve biyoenerji güç santrallerini tam kapasite çalıştırmak: 13 milyar metreküp
  • Tüketicilerden termostatlarını bir derece azaltmalarını istemek: 10 milyar metreküp
BBC

En büyük ithalat,makineler ve elektronik eserler

İthalatta ise Rusya’ya yönelik yaptırımların tesirinin kısa vadede daha fazla hissedilebileceği kategoriler birinci sıralarda yer alıyor.

Rusya’nın 238 milyar dolarlık ithalatında makine kategorisi birinci sırada. Bu kategoride yer alan bilgisayarlar, ofis eserleri, endüstriyel üretim için gerekli makineler, irtibat araçları ve öbür elektronik eserler, Rus iktisadının dışardan muhtaçlık duyduğu eserlerin başında geliyor.

Bu kategorilerde pek çok şirket Rusya’ya yaptırım uygulamaya başladı. Intel, AMD, Nvidia ve Apple üzere birtakım büyük çip ve bilgisayar üreticileri Rusya’ya eser göndermeyi bıraktı.

Bunun Rus iktisadı üzerinde uzun sürecek bir tesiri bekleniyor. En gelişmiş çipleri üreten ve ABD’nin Asya’daki en büyük müttefikleri ortasında yer alan Tayvan, Güney Kore ve Japonya bu alanda Rusya’ya boykot uygulamaya karar veren ülkeler ortasında.

  • Brent petrol, Rus gücüne ambargo telaşıyla 140 dolara yaklaştı

Çip ıstırabı

ABD Lideri Joe Biden da yaptırımları duyururken “Rus iktisadının stratejik kesimlerinde gereksinim duyduğu teknolojiye erişimi kısıtlayarak Rusya’nın endüstriyel kapasitesini kısıtlayacağız” tabirlerini kullanmıştı.

Çiplerin pek çok eserin üretiminde de kullanılıyor olması, başka kesimleri de etkileyecek.

Biden’a nazaran etkilenecek dalların başında Rusya’nın askeri, uzay ve havacılık kesimleri de var.

Rusya’nın teknolojiye erişiminin engellenmesinin yaratacağı sonuçlar hakkında Foreign Policy mecmuası için makale yazan Tufts Üniversitesi Global İktisat Dekanı Bhaskar Chakravorti, Rusya’nın iktisadını süratle dijitalleştiren ülkelerin başında geldiğini ve bu durumun ekonomiyi derinden etkileyebileceğini söylüyor.

Rusya’nın gereksinim duyduğu gelişmiş çipleri ülkede üretme kapasitesinin olmadığını ekleyen Chakravorti, devletin ülkedeki çipleri tüketicilere sunmak yerine askeri teknolojilerde kullanmayı deneyebileceğini de ekliyor.

Havacılıkta kiralık uçaklar ve yedek kesim meçhullüğü

Arabalar, kamyonlar, hava araçları ve bunların modüllerini içeren ulaşım kategorisi de Rusya’nın en büyük ikinci ithalat kalemi.

Havacılık bölümünün en büyük aktörlerinden Boeing ve Airbus, otomotiv dalında de Volkswagen kümesinin da ortalarında olduğu çok sayıda büyük üretici Rusya’ya ihracatı durdurdu.

Fortune mecmuasının aktardığına nazaran Rus havayollarında bulunan uçaklar içinde Batılı şirketlerden kiralanmış uçaklar da var. Rusya federal havacılık kurumu, bu uçaklara başka ülkelerde el konabileceği gerekçesiyle, kiralık uçak barındıran şirketlerin öbür ülkelere uçuş yapmamasını tavsiye etti.

Boeing ve Airbus’tan yedek modül ve hizmet alamayacak olmak da Rus şirketlerini etkileyecek.

Rusya merkez bankası lideri (solda) ve iktisat yetkilileri, yaptırımlar açıklandıktan sonra yapılan bir toplantıda görülüyor

Rus hava yolları Aeroflot’un filosunun neredeyse tamamı bu iki şirketin uçaklarından oluşuyor.

Guardian gazetesine nazaran 2021’de global uçuşların yüzde 6’sını Rus şirketleri gerçekleştirmişti.

Reuters’a konuşan havacılık tahlil şirketi IBA’dan Peter Walter, Rusya’da kiralık olarak bulunan uçakların modüllerinin, geri kalan filoyu uçar durumda tutmak için kullanılabileceğini söylüyor.

Business Insider mecmuasına konuşan, piyasa araştırması yapan Atmosphere Research Group’un lideri Henry Harteveldt’e nazaran Rusya’daki kiralık uçakların pahası 12 milyar dolar civarında ve bunların sahipleri Rusya’dan bu uçakları geri alamayabilir.

Rusya Ulaştırma Bakanlığı da gerekirse ülkede kiralık olan yüzlerce Airbus ve Boeing uçağının kamulaştırılabileceğini duyurdu.

Otomotivde Çin tesiri

Otomotiv dalında ise durum havacılıktan daha farklı.

Rusya’nın kendi araba şirketleri bulunuyor. Lakin bu şirketlerin de çip boykotundan etkilenme ihtimali var.

Rusya’ya en fazla araba satan şirketler Batılı firmalar olsa da, Autocar mecmuası geçen yıl birinci sefer iki Çin şirketinin birinci 10’a girmeyi başardığını, büyük bir ivmeyle büyüyen Çin şirketlerinin Rus pazarındaki hissesini artırabileceğini belirtiyor.

Çin merkezli otomotiv kesimi haber sitesi CarNewsChina.com’un aktardığına nazaran Rus bankaları SWIFT sisteminden çıkarılsa da, hem Çin hem de Rusya’nın kendi ödeme sistemini kurması, bu iki ülkenin kolay bir biçimde mahallî para üniteleri üzerinden ticaret yapabilmesini sağlıyor.

Rusya’ya yönelik yaptırımlardan direkt etkilenmeyen besin, ilaç ve turizm üzere bölümlerin de Rus bankalarının bir kısmının SWIFT sisteminden çıkarılması, Mastercard ve Visa üzere ödeme şirketlerinin Rusya’ya yaptırım uygulaması üzere gelişmelerden dolaylı olarak etkilenmesi olası.

Direkt yatırımlar

Rus iktisadını etkileyecek bir başka mevzu da, direkt yabancı yatırımların azalması.

Rusya Merkez Bankası’nın internet sitesinde yer alan bilgilere nazaran Rusya son 15 yılda 554 milyar dolarlık yatırım çekti.

BBC

Yatırımların ölçüsü, Rusya’nın Batı’yla ilgisine nazaran yıllar içinde değişim gösterdi. Örneğin 2014’te Rusya’nın Kırım’ı ilhakının akabinde 2015 yılı, Rusya’nın en az yatırım çektiği yıllardan oldu.

Bunun 50 milyar doları İngiltere, 60 milyar doları Hollanda, 24 milyar doları Almanya ve 20 milyar doları da Fransa’dan geldi.

Bu ülkeler bugün Rusya’ya yönelik yaptırımlarda başı çekiyor.

Rusya’da son 11 yılda yabancıların en fazla yatırım yaptığı dallar 93 milyar dolarla madencilik ve petrol üretimi oldu.

BBC

Brüksel merkezli fikir kuruluşundan araştırmacılar Niclas Poitiers ve Marta Dominguez-Jimenez’e nazaran, iktisadını doğal gaz ve petrole bağımlı olmaktan çıkarmak isteyen Rusya için direkt yabancı yatırımların ehemmiyeti büyük.

ABD merkezli fikir kuruluşu Atlantic Council’a nazaran, yalnızca 2014’teki Kırım’ın ilhakı sonrasında getirilen yaptırımlar, Rusya’nın ekonomik büyümesini yıllık yüzde 2,5-3 oranında azalttı.

Bu nedenle 2014 sonrası global iktisat yılda ortalama yüzde 2,3 büyürken Rusya yılda yüzde 0,3 büyüyebildi.

Bu nedenle Ukrayna’nın işgaliyle birlikte getirilen yeni ve çok daha kapsamlı yaptırımların, Rus iktisadını daha da aşağı çekmesi bekleniyor.

İlginizi Çekebilir

Ziyan eden Et ve Süt Kurumu’nun 6 idare heyeti üyesinden 3’ü çift maaş alıyor

Et ve Süt Kurumu (ESK), üç yıldır ziyan ediyor. Kurumun 6 idare şurası üyesinden 3’ü çift maaş, eski Tarım ve Orman Bakanı Bekir Pakdemirli'nin ...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.