Anasayfa / Gündem / Mahfi Eğilmez yazdı: Çin ve Türkiye karşılaştırması

Mahfi Eğilmez yazdı: Çin ve Türkiye karşılaştırması

Ekonomik Karşılaştırma

Aşağıdaki tabloda Çin ve Türkiye ekonomilerinin esas göstergeler istikametinden 2000 – 2020 ortası ortalamaları ve 2020 yılı sonuçları mukayeseli olarak yer alıyor (Veriler IMF’nin World Economic Outlook Database October 2021’den alınmıştır.)

Bu tablo Çin’in ekonomik açıdan bizden çok daha güzel bir yerde olduğunu ortaya koyuyor. 2020 sonu prestijiyle Türkiye’nin Çin’den güzel olduğu alan kamu borç yüküdür. Çin’in yatırımlarının GSYH’sine oranı bizim yatırımlarımızın iki katına yakın durumda. Misal bir durum tasarruf oranlarında da görülüyor. Çin’in tasarrufları yatırımlarından fazla olduğu için cari fazla veriyor. Türkiye’nin tasarrufları yatırımlarının altında olduğu için cari açık veriyor. Çin’i model almayı düşünüyorsak evvel tasarrufları artırmamız gerekir. Tasarrufları artıracak öge gerçek faizdir. Çin’de aktüel enflasyon yüzde 2,3 iken Çin Merkez Bankası’nın faizi yüzde 3,9. Türkiye’de ise yeni enflasyon yüzde 21,31 olduğu halde TCMB’nin uyguladığı faiz yüzde 15. Bu durumda Türkiye’de tasarrufların artırılması ve sürdürülebilir cari fazla verilmesi mümkün bulunmuyor. 

Çin’in döviz rezervi 3,4 trilyon dolar. TCMB’nin brüt rezervi 124 milyar dolar (swaplar hariç tutulduğunda net rezervi – 38 milyar.)

Çin’in ihracatında yüksek teknolojili imalat sanayi eserlerinin hissesi yüzde 30’un üzerinde bulunuyor. Buna karşılık tıpkı oran Türkiye’de yüzde 3’ün altında.

Taklitçilikten Özgün Üretime

Çin, birinci bakışta, iktisat açısından örnek alınabilecek bir büyüme modeli yakalamış görünüyor. Ne var ki bu modeli otokratik bir rejim altında yürüttü. Bu rejimde emeğin sömürülmesi en ileri noktadaydı. ABD ile Sovyetler Birliği ortasındaki soğuk savaş periyodunda ABD, Sovyetler Birliği’ni kenara itebilmek için Çin ile yakınlaşmaya yöneldi ve vakit içinde ABD ve Avrupa’nın önde gelen şirketleri ucuz emek ve çeşitli teşviklerden yararlanmak emeliyle Çin’i bir yatırım üssü haline getirdiler. Kendi ülkelerinde tasarımladıkları eserleri Çin’de çok daha ucuza mal edip oradan pazarlayarak kârlarını katladılar. Bu periyotta Çinliler bu eserleri üretirken bir yandan da taklit ettiler. Çin’in bu devir boyunca yaptığı en değerli atılımlardan birisi batıya öğrenci göndermek ve orada yetişen öğrencileri üniversitelere hoca olarak alıp eğitim kalitesini yükseltmek oldu. Bugün dünyanın en düzgün üniversiteleri sıralamasında birinci 50 üniversite ortasında Çin’in 4 tane üniversitesi yer alıyor (Tsinghua Üniversitesi, Peking Üniversitesi, Northwestern Üniversitesi, Hong Kong Üniversitesi.) Buna birinci 400 üniversite ortasında Türkiye’den hiçbir üniversite bulunmuyor. Eğitime yapılan bu yatırım bir mühlet sonra meyvelerini vermeye başladı: Çin taklit eser yapmaktan özgün eser üretmeye geçti. Bugün pek çok eser artık Çin markası altında dünyaya satılıyor.  

Bir yandan da kuru sabit tutan Çin, başlarda ABD ve Avrupa’nın Sovyetleri zayıflatma siyaseti çerçevesinde batıdan teşvik gördü. Soğuk savaş tehdidi ortadan kalktıktan sonra ABD, Çin’in kendisine rakip olmaya başladığını fark etti ve Yuan’ın dalgalı kura nazaran belirlenmesini istemeye başladı. Bu yolda IMF’nin Çin’e verdiği taviz de değerlidir: Bir müddet sonra dalgalanmaya bırakılmasının kabul edilmesi sonucu olarak Yuan, SDR sepetine eklendi ve görünürde olsa da rezerv para pozisyonuna geçti.  

Toplumsal ve Siyasal Göstergeler Açısından Karşılaştırma

İktisatta sağlanan bu muvaffakiyet öteden beri gelen bir otokratik rejimin emeğin sömürülmesine göz yummasıyla gerçekleşti. Bu rejimin iktisattaki muvaffakiyetinin maliyeti toplumsal ve siyasal alanda dünyanın çok gerisinde kalmasına yol açtı. Kimi toplumsal ve siyasal göstergeler açısından Çin ile Türkiye’nin karşılaştırılması aşağıdaki tabloda yer alıyor.

Demokrasi endeksinde Türkiye’ye nazaran çok daha gerilerde olan Çin, hukukun üstünlüğü konusunda Türkiye’nin önünde yer alıyor. Buna karşılık iki ülke de bu bahislerde birbirini örnek alacak durumda değil. Yolsuzluk algısı her iki ülkede de hayli yüksek. Her ne kadar Çin, bu alanda Türkiye’den düzgün durumda üzere görünse de örnek alınacak bir durumu olmadığı çok açık. İnsani gelişmişlik endeksinde Türkiye, Çin’den çok daha önde bulunuyor.

Görüleceği üzere Çin, toplumsal ve siyasal bahislerde Türkiye üzere alt sıralarda bulunuyor ve örnek alınabilecek bir durumda değil.  

Kıymetlendirme

Bir ülkenin süratli büyümesi ve satın alma gücü paritesiyle ele alındığında GSYH büyüklüğü açısından dünyanın en büyük (ya da cari fiyatlarla bakıldığında ikinci büyük) iktisadı pozisyonuna gelmesi o ülkenin gelişmiş olduğunu göstermiyor. Ekonomik manada büyüme, bir iktisadın bir yıldan ötekine daha fazla üretmesi demek. Kalkınma, ülkenin pak su, elektrik, ısınma, yol vb. üzere daha âlâ bir fizikî ortamda yaşamaya başlaması demek. Gelişme ise bir ülkede hukukun üstünlüğünün, demokrasinin gelişmesi, yolsuzlukların azalması, eğitimin ve eğitim kalitesinin yükselmesi, söz özgürlüğünün sağlanması demek. Çin’de bunlar olmadığı için Çin gelişmiş iktisat olmaktan şimdi uzak. Buna karşılık biraz daha zenginleşirse bu sayılanları talep eden bir topluma dönüşecek ve gelişmiş ekonomiler ortasına girecek.

Özetle söylemek gerekirse Çin, soğuk savaşın yarattığı ortamda, büyük ölçüde batı sermayesinin takviyesiyle, otokratik bir idare altında, demokrasiyi, insan haklarını bir kenara bırakarak ve emeği sömürerek süratle büyümüş bir iktisattır. Ticaret savaşlarına rağmen Çin, batı sermayesini çekmeye devam etmektedir. 2020 yılında Çin’in çektiği direkt yabancı sermaye yatırımı 163 milyar dolar iken Türkiye’ye giren direkt yabancı sermaye yatırım ölçüsü 5,2 milyar dolardır. Türkiye, batı sermayesini çekmeyi AB ile tam üyelik müzakerelerinin önemli olduğu devirde yakalamış (yıllık ortalama 20 milyar dolar dolayında yabancı sermaye miktarı) ve sonra kaybetmiştir. Münasebetiyle bugün Çin’in sağladığı yabancı sermaye takviyesini de sağlayabilecek durumda değildir.   

Türkiye, Çin’in bilakis yaklaşık yüz yıldır demokrasi yolunda yürümeye çalışıyor. Bu etapta bu adımları geliştirecek yerde geriye dönüp de Çin modelini benimsemeye kalkarsa istikrarsızlığın daha da artacağı bir ortam yaratmış olacak.


Bu yazı Mahfi Eğilmez’in ferdî blogundan alınmıştır

İlginizi Çekebilir

Ziyan eden Et ve Süt Kurumu’nun 6 idare heyeti üyesinden 3’ü çift maaş alıyor

Et ve Süt Kurumu (ESK), üç yıldır ziyan ediyor. Kurumun 6 idare şurası üyesinden 3’ü çift maaş, eski Tarım ve Orman Bakanı Bekir Pakdemirli'nin ...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.